Autorzy: Ksawery Stawiński, Adam Jankowski
01.12 – Turcja balansuje między Rosją a USA, przechyla się w stronę Waszyngtonu.
W listopadzie Indie i Chiny zdecydowały się na znaczne ograniczenie importu ropy z Rosji (o czym pisaliśmy w poprzednim wydaniu Oka). Spadek popytu na surowiec spowodował znacznie obniżenie cen ropy Urals, względem światowego benchmarku. Powodem jest strach dotychczasowych kontrahentów porzed sankcjami wtórnymi, które w zgodzie z decyzją amerykańskiej administracji mają objąć te podmioty gospodarcze, które współpracują z Łukoilem i Rostniefem.
W ślad za New Dheli i Pekinem poszła Ankara. Opublikowany na samym początku grudnia raport przedstawia dane dotyczące znaczącego spadku importu ropy Urals z Rosji do Turcji. Jak zapewnia Reuters, w listopadzie – ,,dostawy […] spadły o 100 tys. baryłek dziennie w porównaniu z poziomami z października, a całkowity import obniżył się w zeszłym miesiącu do około 200 tys. baryłek dziennie”. Lukę na rynku Turcy zastępują ropą kazachską, oraz irakijską.
Po inwazji Turcja stała się dochodowym rynkiem zbytu dla Rosji, która utraciła łatwy dostęp do rynku europejskiego. Między wrześniem 2024 roku a wrześniem 2025 eksport ropy oraz produktów ropopochodnych do Turcji wzrósł o 30 procent, z czego prawie 70 procent towaru pochodzi z Rosji. Wolumen importu czyni Turcje trzecim (po Chinach i Indiach) najważniejszym partnerem Moskwy.
We wrześniu Erdogan po raz pierwszy od 2019 roku zawitał w Białym Domu. Rozmawiał tam z prezydentem USA o relacjach bilateralnych. W tym kontekście najistotniejszym sygnałem płynącym ze spotkania był wyraźny nacisk ze strony USA na zakończenie importu rosyjskiego surowca do Turcji. W zamian Ankara miałaby zostać przywrócona do wspólnego programu budowy myśliwców F-35, a sankcje nałożone na Turcje w 2019 roku miały by zostać zniesione. Warto zaznaczyć, że sanckje miały na celu ukarać członka NATO za zakup rosyjskeigo sprzętu wojskowego – rakiet S-400, surogat amerykańskiego Patriota – którego operowanie w pobliżu nowych F-35 sprzyjałoby Rosjanom w pozyskiwaniu danych wywiadowczych o nowym sprzęcie Sojuszników.
Obecnie Ankara, balansująca wpływy amerykańskie i rosyjskie, zdecydowała się zgodzić na warunki Trumpa. Po pierwsze, ograniczając import rosyjskiej ropy. Po drugie, ograniczając import rosyjskiego gazu (która idzie w parze z zapowiedzią zakupu większej ilości amerykańskiego surowca). Po trzecie, podnosząc ponownie kwestię przystąpienia do projektu F-35. Wstępem do kontynuowania współpracy mogłaby być decyzja Ankary o ,,oddaniu” Rosji systemów S-400 – ewentualność, o której Erdogan rozmawiał z Putinem na spotkaniu w Aschabadzie w połowie grudnia bieżącego roku.
Wszystko wskazuje na to, że Trumpowi udaje się wyrzeć nacisk na Ankarze. Prawdziwym testem lakmusowym podporządkowania się Erdogana będzie zgoda amerykańskiego prezydenta na powrót Turcji do wspólnej inicjatywy F-35.
15.12 – Uzbrojona załoga floty cienia
Szef sztabu operacyjnego szwedzkiej marynarki – Marko Petrovic, ostrzega przed wzmożoną aktywnością okrętów oraz statków rosyjskich na morzu Bałtyckim. Do nowej taktyki Moskwy należy wzmożona aktywność łodzi podwodnych a także zwiększona, niemalże stała obecność wojskowa okrętów blisko szlaków żeglugowych. Jednakże do być może najciekawszej zmiany doszło na pokładach floty cienia. Obok cywilnych marynarzy pojawili się uzbrojeni ludzie odziani w wojskowe ubrania.
Informacja szefa marynarki pokrywa się z duńskimi doniesieniami z listopada tego roku. Portal śledczy – Danwatch, dotarł do informacji płynących od krajowych marynarzy o uzbrojonym i ubranym w wojskowe stroje personelu na statkach floty cienia. Jednym z dającym świadectwo tej sprawie jest Bjarne Cæsar Skinnerup. Z zawodu pilot – zajmuje się przeprowadzaniem statków przez pełne mielizn i wąskich tras wodnych Cieśniny Duńskie. Z racji na wykonywany fach pojawia się na mostkach wszelkiego rodzaju frachtowcach.
Z jego doniesień wynika, że od czasu pełnoskalowej inwazji profesjonalizm i współpracę na części statków zastąpiono atmosferą zastraszania, z którą odpowiadają uzbrojone osoby w wojskowych strojach. Bjarne zaświadcza, że pojawiają się one na statkach, które najprawdopodobniej należą do rosyjskiej floty cienia. Ich obecność ma nakłaniać pilotów do niezauważania nieprawidłowości pojawiających się w dokumentacji statków przeprowadzanych przez cieńsniny, np. braku ubezpieczyciela.
Mimo że państwa NATO nie mają narzędzi prawnych do arbitralnego zatrzymywania cywilnych jednostek na wodach międzynarodowych to nie pozostają one bezradne wobec zwiększającej się aktywności Rosjan. Uruchomiona w styczniu 2025 roku akcja ,,Wartownik Bałtyku” (eng: Baltic Sentry), koordynuje międzynarodowy wysiłek państw NATO nakierowany na monitorowanie Morza Bałtyckiego, a przedewszystkim infrastruktury dna akwenu, oraz odstraszania sabotażystów.
17.12 – Unia Europejska wprowadza zakaz importu rosyjskiego gazu
Parlament europejski zatwierdził uchwałę, która zakazuje importu gazu rosyjskiego do państw Unii Europejskiej. Podczas gdy pomysł był podnoszony w latach następujących po inwazji 2022 roku, to państwom członkowskim udało się uzyskać konsensus w tej sprawie dopiero teraz. Dotychczas jedynie dwa państwa przeciwstawiały się takiemu rozwiązaniu – Węgry i Słowacja. Ich opór uniemożliwiał głosowanie za pomocą systemu jednomyślności. Państwa Europejskie zdecydowały wobec tego użyć metody głosowania w ramach większości kwalifikowalnej. Brak zgody obydwu państw wynika z głębokiego uzależnienia Węgier i Słowacji od Rosji. Mimo poważnego ograniczenia importu surowców energetycznych względem roku 2021 nadal pozostają największymi kontrahentami Moskwy w Europie.
Przed początkiem inwazji, w 2021 roku 45% gazu spalanego w UE pochodziło z Rosji. Obecnie ten poziom wynosi 19%. Plan stopniowego odcinania się od dostaw ze wschodu rozłożony jest na 2 lata z konkretnymi datami wdrażania poszczególnych części planu:
1.01.26 – Zakaz podpisywania nowych kontraktów na dostawy gazu
17.06.26 – Rozwiązanie umów krótkoterminowych będących jeszcze w mocy
31.12.27 – Rozwiązanie umów długoterminowych będących jeszcze w mocy
(UE przewiduje szereg wyjątków przewidzianych dla państw śródlądowych, które najprawodpodobniej ustanowiono z myślą o potrzebach Węgier i Słowacji)
Obecnie największymi importerami rosyjskiego gazu ziemnego są (według Centre for Research on Energy and Clean Air, dane za sierpień br.):
Węgry – 416 millionów Euro
Słowacja – 275 millionów Euro
Francja – 157 millionów Euro
Holandia – 65 millionów Euro
Belgia – 64 millionów Euro
Wprowadzenie zakazu importu gazu spowodowało reakcję węgiersko-słowacką. Przedstawiciele obydwu państw podważają zasadność decyzji Brukseli i będą dochodzić swoich racji na drodze sądowej w ramach isntytucji sprawiedliwośći UE.
Jednocześnie UE nie kończy procesu odcianania się od rosyjskich surowców energetycznych. Podczas gdy kwestia gazu została uregulowana, decydenci przyglądają się obecnie importowi ropy. Oficjalne stanowisko UE zakłada, tak samo jak w przypadku gazu, odcięcie się od ropy rosyjskiej do końca 2027 roku. Nie mniej, pracę nad tą kwestią są mniej zaawansowane, od przypadku gazu, a dokładny harmonogram nie został jeszcze ustalony.
Dotychczasowe działania państw członkowskich w kwestii ropy poskutkowały znacznym ograniczneniem jej importu na przestrzeni ostanich cztereach lat. W pierwszym kwartale 2021 roku procent ropy rosyjskiej w miksie energetycznym Europy wynosił 29%, a w trzecim kwartale 2025 zaledwie 1%.
10.12 – Amerykański plan (ograniczenia) wsparcia dla Ukrainy
W grudniu kongres, jak co roku, zatwierdził budżet wojskowy na kolejny rok. Uchwalono ustawę o wydatkach na obronność (National Defense Authorization Act – NDAA), na którą Waszyngton planuje wydać 901 miliardów dolarów w roku 2026. W jej ramach ustalono wyodrębnioną kwotę przeznaczoną na wsparcie Ukrainy, zredefiniowano także kompetencje podmiotów wdrażąjących omawianą pomoc w życie.
Dokładny program w ramach którego kieruje się wojskową pomoc dla Ukrainy nazywa się Ukraine Security Assistance Initiative – USAI. Jego budżet w dwóch następnych latach określono na wysokość 400 milionów dolarów każdego roku. Trudną do skonceptualizowania kwotę należy osadzić w szerszym kontekście dotychczasowej pomocy amerykańskiej aby poznać jej rzeczywistą wartość dla Ukrainy. Otóż, w 2024 roku na USAI przeznaczono aż 14 miliardów dolarów (które jeszcze nie w pełni zostały wykożystane). Program odnotował więc spadek wielkości 97%. Dodatkowo, nowo ustalona kwota została jedynie alokowana na rzecz programu USAI. Nie jest to równoznaczne z pewnością, że przeznaczone środki zostaną wykożystane.
Nie mniej, tak radykalna zmiana nie oznacza zupełnego wygaszenia pomocy amerykańskiej dla Ukrainy, a świadczy jedynie o zmianie sposobu w jaki ta pomoc jest przekazywana. USA nie przekazują już broni Ukrainie, ale sprzedają ją en mass Europejczykom, którzy ślą ją dalej do Kijowa. Europie, bez wsparcia Ameryki, konsekwentnie nie udaje się utrzymać poziomu wsparcia sprzed wprowadzenia tej decyzji w życie, co w październiku tego roku poskutkowało najniższą transzą pomocy dla Ukrainy od czasu początku inwazji (jak podaje Kiel Institute).
Samo NDAA odzwierciedla jeszcze inny trend, który wymiernie wpłynie na przyszły model zarządzania pomocą amerykańską dla Ukrainy, i może dla niej stanowić umiarkowanie pozytywne informacje:
– przedłużono możliwość wykożystania środków z USAI (uchwalonych jeszcze w 2024 roku) do 2029 roku.
– prezydent nie może bez zgody kongresu wstrzymywać pomocy wywiadowczej dla Ukrainy (co zrobił Trump w marcu br.)
– od teraz Pentagon nie może anulować wysyłki zakontrakwoanego na rzecz Ukrainy sprzetu wojskowego na rzecz własnych potrzeb magazynowych (decyzja jest odpowiedzią na incydent do którego doszło w czerwcu – Departament Obrony, uznał 20 tysięcy jednostek sprzętu antydronowego, specjalnie wyprodukowanego na potrzeby Kijowa, za część własnych stanów magazynowych i wysłał je do Izraela i swoich baz wojskowych na Bliskim Wschodzie).
Te istotne ustalenia wskazują na wyraźny rozdzwięk w partii republikańskiej, pomiędzy jej ,,starymi” członkami, a środowiskiem MAGA. Wskazują one na częściowy rozbrat między członkami kongresu a prezydentem oraz jego zapleczem. Trump dąży do zwiększenia prerogatyw oraz sprawczości urzędu prezydenta USA, często kosztem wpływu kongresu, podczas gdy rdzeń partii optuje za bardziej kolekwynym prowadzeniem polityki i utrzymaniem dotychczasowej roli kongresu. Jednocześnie, nowy przepis, który pojawiał się NDAA – narzucony dolny limit (wysokości 76 tysięcy) stacjonujących w Europie żołnierzy amerykańskich (obecnie około 80 tysięcy) – sugeruje większę zaangażowanie ,,starych” republikanów w sytuację bezpieczeństwa na starym kontynencie, ponieważ stoi w sprzeczności z podstawowymi założeniami ruchu MAGA dąrzącym do pozostawienia losu bezpieczeństwa Europy w rękach Europejczyków.
Konflikt widać więc dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, kompetencji kongresu i prezydenta, po drugie, zaangażowania w pomoc Ukrainie oraz ogólnego zaangażowania w politykę bezpieczeństw Europy. Ten rozdźwięk może stanowić dla Kijowa przyczynek do ostrożnego optymizmu ponieważ istnieje możliwość potrumpowskiego zwrotu republikanów do powrotu do tradycyjnej dla USA w Europie. Jak narazie nie wiadomo niestety na ile ten scenariusz jest prawdopodobny.
18.12 – UE rozszerza represje wobec rosyjskiej floty cieni – 41 kolejnych statków objętych sankcjami
Rada Unii Europejskiej podjęła decyzję o objęciu sankcjami kolejnych 41 jednostek powiązanych z tak zwanym shadow fleet flotą tankowców i statków wykorzystywanych przez Rosję do omijania ograniczeń zachodnich dotyczących eksportu ropy i produktów naftowych. Tym samym liczba okrętów objętych restrykcjami w ramach unijnych działań przeciwsankcyjnych sięgnęła blisko 600. Te najnowsze restrykcje oznaczają, że wymienione statki nie tylko tracą możliwość zawijania do portów Unii Europejskiej, lecz także nie będą mogły korzystać z szerokiego zakresu usług portowych czy żeglugowych oferowanych na obszarze UE.
Środek ten ma zdaniem unijnych decydentów ograniczyć możliwości Rosji w zakresie eksportu surowców energetycznych oraz utrudnić finansowanie jej działań zbrojnych. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że objęte sankcjami statki to przede wszystkim jednostki, które unikały mechanizmu ustanowionego limitu cenowego na rosyjską ropę, wspierały działalność sektora energetycznego Moskwy, przewoziły sprzęt wojskowy lub uczestniczyły w transporcie skradzionych ukraińskich zasobów od zboża po dobra kultury. Rozszerzenie listy sankcyjnej jest częścią szerszego planu unijnej strategii mającej na celu dalsze ograniczanie przychodów Federacji Rosyjskiej z morskiego eksportu ropy jednego z kluczowych źródeł finansowania jej gospodarki oraz wojny w Ukrainie.
Poprzednie decyzje w ostatnich tygodniach obejmowały m.in. wpisanie na listę także podmiotów i osób, które ułatwiały operacje tych statków, co dodatkowo zwiększa presję na łańcuch logistyczny „floty cienia”. Postanowienie z 18 grudnia stanowi kontynuację dotychczasowej polityki UE wobec agresji Rosji mającej na celu zdławienie finansowych podstaw konfliktu poprzez coraz surowsze ograniczenia wobec jednostek zaangażowanych w eksport paliw i działalność wspierającą Moskwę. W oficjalnym komunikacie zaznaczono, że Unia pozostaje gotowa dalszego zwiększania presji, jeżeli będzie to konieczne do osiągnięcia trwałego pokoju i stabilności w regionie.
23.12 – Stan rosyjskiej ofensywy w drugiej połowie grudnia 2025 r.
Na dzień 23 grudnia 2025 roku wojna rosyjsko-ukraińska pozostawała konfliktem o wysokiej intensywności, mimo upływu niemal czterech lat od rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji. W okresie od końca listopada do trzeciego tygodnia grudnia rosyjskie wojska odnotowały dalsze, choć ograniczone, postępy terytorialne. W ciągu niespełna miesiąca siły rosyjskie przejęły kontrolę nad obszarem przekraczającym 130 mil kwadratowych, co wpisuje się w średnie tempo ich ekspansji obserwowane w drugiej połowie 2025 roku. Szczególnie zauważalne przesunięcia linii frontu miały miejsce w dniach 16–22 grudnia, kiedy Rosja zyskała ponad 50 mil kwadratowych terytorium, co pokazuje utrzymującą się presję militarną mimo wysokich strat.
Bilans ludzkich kosztów konfliktu pozostaje dramatyczny. Szacuje się, że od początku wojny Rosja straciła blisko 800 tysięcy żołnierzy zabitych i rannych, a dziesiątki tysięcy uznawane są za zaginione. Straty po stronie ukraińskiej również są ogromne i sięgają kilkuset tysięcy ofiar wśród zabitych i rannych wojskowych. Wojna pochłonęła także tysiące ofiar cywilnych szczególnie po stronie ukraińskiej, gdzie liczba zabitych i rannych cywilów znacząco przewyższa dane raportowane przez Rosję. Dane te odzwierciedlają skalę niszczycielskich ostrzałów i uderzeń rakietowych wymierzonych w miasta i infrastrukturę cywilną. Równolegle do strat osobowych obie strony poniosły potężne straty sprzętowe. Rosja utraciła dziesiątki tysięcy jednostek uzbrojenia i pojazdów wojskowych, w tym znaczną liczbę czołgów, wozów opancerzonych, samolotów i jednostek pływających.
Ukraina również straciła tysiące pojazdów bojowych oraz sprzętu lotniczego, co dodatkowo obciąża jej zdolności obronne i logistyczne. Skala zniszczeń po obu stronach potwierdza, że konflikt pozostaje jednym z najbardziej wyniszczających w Europie od zakończenia II wojny światowej. Konsekwencje wojny są szczególnie widoczne w dramatycznych ruchach ludności. Na Ukrainie ponad dziesięć milionów osób zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów część z nich znalazła schronienie w innych regionach kraju, a miliony wyjechały za granicę. Choć skala wewnętrznych przesiedleń w Rosji jest znacznie mniejsza, kraj ten doświadczył masowej emigracji, obejmującej setki tysięcy obywateli opuszczających państwo z powodów politycznych, gospodarczych i bezpieczeństwa.
26.12 – Rosyjski sąd skazuje zaocznie współzałożycielkę portalu Meduza na 5 lat więzienia
Rosyjski wymiar sprawiedliwości wydał decyzję o karze pięciu lat pozbawienia wolności w trybie in absentia dla Galiny Timczenko, współzałożycielki i wydawczyni niezależnego portalu Meduza. Wyrok zapadł w związku z zarzutami dotyczącymi kierowania organizacją uznaną przez władze Federacji Rosyjskiej za „niepożądaną”. Decyzja sądu podyktowana jest przepisami, które zabraniają działalności takich organizacji na terytorium Rosji.
Timczenko, która od dawna mieszka na emigracji i kieruje portalem z siedzibą na Łotwie, nie pojawiła się osobiście na rozprawie. Rosyjscy prokuratorzy postulowali nawet surowszą karę sześć lat więzienia jednak sąd wymierzył jej pięcioletni wyrok. Poza karą więzienia sąd orzekł również, że Timczenko nie będzie mogła pełnić funkcji kierowniczych przez kolejne pięć lat. To kolejny etap represji wobec niezależnych mediów, które w ostatnich latach są w Rosji systematycznie marginalizowane i prawnie utrudniane.
Meduza została wpisana na listę „niepożądanych organizacji” przez Prokuraturę Generalną Federacji Rosyjskiej w 2023 r., co de facto wykluczyło możliwość jakiejkolwiek legalnej działalności portalu na obszarze kraju. Osoby związane z takimi mediami, nawet jeśli nie przebywają w Rosji, mogą być ścigane za udział w ich działalności. Rosyjskie organy ścigania wcześniej stosowały wobec Timczenko różne narzędzia prawne w 2024 r. została uznana za „zagranicznego agenta”, a jeszcze wcześniej ukarano ją grzywną za rzekome uczestnictwo w „niepożądanej organizacji”.
27.12 – Federacja Rosyjska przeprowadziła zmasowany atak rakietowy i dronowy na Kijów
Stolica Ukrainy stała się celem jednej z największych ofensyw powietrznych od początku pełnoskalowej inwazji, rosyjskie siły użyły 500 bezzałogowców i 40 pocisków rakietowych, skierowanych głównie na strategiczną infrastrukturę cywilną. Według komunikatów ukraińskich władz, przeciwnik wstrzelił się w obszar Kijowa przy pomocy setek dronów uderzeniowych oraz czterdziestu rakiet różnych typów.
Celem ataku były przede wszystkim obiekty energetyczne i inne elementy kluczowe dla funkcjonowania miasta podczas zimy. Ofensywa wywołała poważne konsekwencje dla mieszkańców w wielu rejonach stolicy i przyległych obszarach doszło do przerw w dostawach prądu iogrzewania, a ratownicy walczyli z pożarami powstałymi po trafieniach w budynki mieszkalne. Prezydent Ukrainy podkreślił, że tego rodzaju atak pokazuje skalę eskalacji działań wojennych i determinację strony rosyjskiej, by uderzać w cywilne cele. Wiele osób odniosło obrażenia, a elementy zniszczeń świadczą o tym, że rosyjskie uderzenia były intensywne i rozległe.
Sytuacja była na tyle poważna, że Polska podjęła dodatkowe środki bezpieczeństwa siły powietrzne zostały postawione w stan gotowości, a na krótko zamknięto niektóre lotniska w południowo-wschodniej części kraju, aby zapewnić bezpieczeństwo przestrzeni powietrznej nad regionem.
Comments are closed.