Komentarz w skrócie:
- Ukraińska kontrofensywa rozpoczęta w czerwcu 2023r. zakończyła się niepowodzeniem. Inicjatywa w działaniach wojennych ponownie została przejęta przez Rosjan, w rezultacie czego wojska agresora przeprowadzają intensywne szturmy na pozycje ukraińskie.
- Impas na froncie doprowadził do sprzeczności poglądowej między prezydentem Zełenskim a gen. Załużnym. Głównodowodzący w wywiadzie z „The Economist” stwierdził, że konflikt przerodził się w wojnę pozycyjną, a wojska Ukrainy nie są aktualnie w stanie odbić okupowanych terenów. Z drugiej strony prezydent zdementował wypowiedź generała.
- W obliczu narastających potrzeb kadrowych i wyczerpania wojną, w armii ukraińskiej pojawiła się potrzeba przeprowadzenia dalszej mobilizacji. Pomysł wzbudził kontrowersje na szczeblach najwyższej władzy politycznej i wojskowej.
- Nastąpiły zmiany w postrzeganiu najważniejszych osób w Ukrainie. Spowodowało to wzrost popularności gen. Załużnego i spadek notowań prezydenta Zełenskiego w ukraińskich sondażach zaufania.
- Spory między dowództwem a prezydentem nie powinny doprowadzić do wewnętrznego rozłamu w Ukrainie. W sytuacji zagrożenia egzystencji państwa, mimo sporów spowodowanych przez zatrzymanie się sił ukraińskich na rosyjskiej linii obrony i przedłużającej się wojny, elity z Kijowa będą dążyć do dalszej współpracy i konsensusu.
Ukraińska kontrofensywa letnia, która umownie rozpoczęła się w czerwcu 2023 r. rozbudziła wielkie nadzieje wobec deklarowanych celów ogłoszonych publicznie przez prezydenta Wołodymyra Zełenskiego. Udane działania odwetowe w obwodach charkowskim i chersońskim, jeszcze bardziej podgrzewały emocje i utwierdzały opinię publiczną w zdolnościach Sił Zbrojnych Ukrainy do przeprowadzenia kolejnego szybkiego i skutecznego ataku na okupowane przez Rosjan tereny. Głównym celem kontrataku letniego było stworzenie korytarza przez obwód zaporoski do Morza Azowskiego, który dzieliłby rosyjskie połączenie lądowe z Półwyspem Krymskim, doprowadzając do jego izolacji. Cele strategiczne odwetu nie zostały osiągnięte, a wojsko ukraińskie zdobywając nieliczne miejscowości, było zmuszone do zatrzymania kontrnatarcia przez bardzo silne fortyfikacje polowe utworzone przez Rosjan. Kontruderzenie zamieniło się w impas na froncie. Optymistyczne emocje w społeczeństwie zaczęły opadać. Nieudana próba odzyskania terytorium stała się głównym powodem sprzeczności poglądowej na linii Zełenski-Załużny.
Impas na froncie
Nie ulega wątpliwości, że aktualnie kontrofensywa wojsk ukraińskich znalazła się w impasie. Postęp w zdobywaniu okupowanego przez Rosjan terytorium stanął. Inicjatywę na froncie znów przejęli Rosjanie. Znacząco wzrosła liczba operacji szturmowych prowadzonych przez agresora. Wojsko rosyjskie przypuszczało bardzo kosztowne w zasoby ludzkie ataki na miasto Awdijiwka, w obwodzie donieckim. Miasto jest niemalże otoczone przez Rosjan. Ukraińcy wciąż odpierają rosyjskie szturmy, natomiast z dużym prawdopodobieństwem Awdijiwka podzieli losy zniszczonego i zajętego Bachmutu. Kilka kilometrów na zachód od miasta Donieck, Rosjanie zajęli Marijinkę. Jej zdobycie ma bardziej wymiar symboliczny niż strategiczny, gdyż była zaciekle broniona przez Ukraińców od 2014r[1].Obecna sytuacja wobec braku sukcesu na froncie ujawniła rozbieżność narracyjną na linii prezydent-głównodowodzący. Pierwsze sygnały o kryzysie zaczęły pojawiać się z chwilą nastania jesieni, na przełomie października i listopada 2023r. Początek jesieni to okres, w którym na terenie południowej Ukrainy zaczynają padać obfite deszcze. W konsekwencji załamania pogody tworzy się błoto, które uniemożliwia działania ofensywne przy użyciu ciężkiego sprzętu. W wywiadzie dla „The Economist” gen. Załużny po raz pierwszy stwierdził, że ukraińska kontrofensywa znajduje się w impasie, a walki na froncie zaczynają przypominać I wojnę światową [2]. Swoje zdanie uzasadnił faktem, iż Ukraina w czasie kontrofensywy letniej posunęła się jedynie o 17 km przez 5 miesięcy, natomiast Rosja zdobywała Bachmut 10 miesięcy[3]. Wypowiedź generała szybko została skomentowana przez prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, który powiedział, “wojskowi, którzy zamierzają zajmować się polityką, nie powinni zajmować się wojną”[4]. Prezydent podczas konferencji z Komisją Europejską 4 listopada stwierdził też, że wojna w Ukrainie nie znalazła się w impasie, zaprzeczając ponownie tym samym oświadczeniu gen. Załużnego[5]. Ton komentarzy prezydenta sugeruje, iż generał nie konsultował się z prezydentem przed udzieleniem szczerego wywiadu w „The Economist”, a gen. Załużny wyprzedził kierownictwo polityczne w udzieleniu gorzkiego obwieszczenia o stanie kontrofensywy.
Poszerzenie mobilizacji i wzrost popularności gen. Załużnego
Ważnym aspektem, w którym pojawia się rozbieżność zdań między Prezydentem a gen. Załużnym jest potrzeba zwiększonej mobilizacji: w praktyce chodzi o obniżenie wieku osób podlegających obowiązkowej służbie wojskowej. Nowy projekt ustawy zakłada obniżenie wieku rekrutowanych z 27 do 25 roku życia. Niniejszy przepis wywołuje kontrowersje w opinii publicznej i polityce. Nowe unormowania przewidują odebranie wielu praw obywatelskich za unikanie służby wojskowej. Sankcje grożące za uchylanie się od poboru to np. zrównanie z dłużnikami, zakaz wyrabiania prawa jazdy, sprzedaży nieruchomości czy uzyskania kredytu[6]. Powodem rozpoczęcia dyskusji o mobilizacji i procesów legislacyjnych w tym kierunku są straty ukraińskie wynikające z kontrofensywy oraz zmęczenie znacznej części ukraińskich żołnierzy ciągłą walką na froncie, których nie ma kto zmienić w ramach rotacji[7]. Prezydent Zełenski oszacował, że liczba zmobilizowanych powinna oscylować między 450 a 500 tyś[8]. Generał Załużny w stosunku do sposobów przeprowadzenia nowej mobilizacji odniósł się ambiwalentnie. Głównodowodzący skrytykował decyzję prezydenta o zwolnieniu szefów regionalnych komisji poborowych do wojska w ramach tzw. akcji zwalczania korupcji. Załużny stwierdził, że w komisjach pracowali profesjonaliści, którzy mieli najlepsze doświadczenie w tej dziedzinie[9].
W Ukrainie pojawiła się również dyskusja o możliwym starcie gen. Załużnego w wyborach prezydenckich[10]. Jest to spowodowane wzrostem jego popularności w ukraińskim społeczeństwie. W kontekście zaufania społecznego w Ukrainie liderem są Siły Zbrojne, a Załużnemu ufa 88% Ukraińców. W tym samym sondażu Zełenski uzyskał zaufanie na poziomie 62%[11]. Taka sytuacja może tworzyć szansę do ewentualnego transferu głównodowodzącego do działalności politycznej.
Wnioski
Niekorzystna sytuacja na froncie wymusiła na kierownictwie wytłumaczenia trudnych realiów wojennych opinii publicznej. Nieudany kontratak wojsk Ukrainy, w którego konsekwencji nastąpił impas stał się głównym powodem sporów na linii Zełenski-Załużny. Wzrost popularności i zaufania wobec gen. Załużnego kosztem spadku notowań prezydenta, może spowodować w przyszłości rozpoczęcie przez niego kariery politycznej i kandydowanie w wyborach prezydenckich. Jest to jednak perspektywa odległa. Generał najprawdopodobniej może zdecydować się na przejście do polityki dopiero po zakończeniu wojny. Ustąpienie z funkcji głównodowodzącego w czasie działań wojennych na rzecz polityki, spotkałoby się z mocną krytyką społeczeństwa i podważyłoby powagę jego osoby. Siły Zbrojne Ukrainy, na których czele stoi Załużny cieszą się ogromnym zaufaniem społecznym. Nagłe przejście do polityki w sytuacji, kiedy wojna nie jest rozstrzygnięta, zostałoby odebrane jako decyzja szkodliwa dla państwa.
Prezydent jest świadomy wzrostu popularności generała oraz faktu, iż w przyszłości może on się stać jego kontrkandydatem w wyborach. Aktualnie Zełenski musi jednak unikać publicznego okazywania niechęci oraz współzawodnictwa wobec głównodowodzącego. W sytuacji, kiedy społeczeństwo bardzo pozytywnie ocenia wkład pracy Załużnego w działania obronne państwa, próba pomijania dowódcy w podejmowaniu ważnych decyzji odnośnie konfliktu, mogłaby przełożyć się na spadek notowań prezydenta w sondażach. Obliguje to głowę państwa do dalszej współpracy z dowództwem.
Mobilizacja młodszej grupy wiekowej powoduje kontrowersje w państwie, jednakże pobór w Ukrainie będzie postępował. Działania odwetowe obrońców spowodowały znaczne straty zasobów ludzkich. Aktualnie Federacja Rosyjska prowadzi z Ukrainą wojnę na wyczerpanie. W zaistniałej sytuacji, podczas gdy władze rosyjskie decydują się na regularne zwiększanie rezerwy oraz wojska, Ukraina musi się dostosować i sprostać liczebności agresora. Pobór do wojska będzie skłaniać tym samym dowództwo i głowę państwa do konsensusu. Konfliktowa sytuacja między władzą polityczną i wojskową w Ukrainie, jest też potencjalnym celem działań dezinformacyjnych Federacji Rosyjskiej. Sprzeczności mogą być wykorzystywane przez media propagandowe, a władze Ukrainy ukazywane w niekorzystnym świetle. Najprawdopodobniej Rosjanie będą starali się podważyć jedność oraz legitymizm władzy w Ukrainie, tworząc narrację, według której w najwyższych strukturach państwa panuje chaos. Taki przekaz ma za zadanie utwierdzić Rosjan w przekonaniu, że interwencja zbrojna w Ukrainie jest potrzebna, gdyż trzeba opanować rzekomą anarchię u zachodniego sąsiada.
Mimo występującej asymetrii pomiędzy najwyższą władzą polityczną i wojskową w Ukrainie, współpraca na tych szczeblach cały czas trwa. Zarówno prowadzenie wojny obronnej przeciwko Rosjanom jak i zarządzanie państwem przebiega i działa. Ta asymetria polityczna nie jest rozłamem czy konfliktem wewnętrznym, ale implikacją nieudanej kontrofensywy i bardzo trudnych decyzji politycznych, które trzeba podjąć, aby podołać coraz dłuższej wojnie, od której zależy egzystencja państwa.
Zdjęcie: https://www.pexels.com/ autor: Алесь Усцінаў
Bibliografia
[1] Ukraińscy generałowie wieszczą ciężki 2024 rok. 672. Dzień wojny, Ośrodek Studiów Wschodnich, 28.12.2023, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2023-12-28/ukrainscy-generalowie-wieszcza-ciezki-2024-rok-672-dzien-wojny [dostęp 09.01.2024]
[2] ISW analyses Ukrainian Commander-in-Chief’s essay on war in Ukraine, Ukrainska Pravda, 05.11.2023, https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/11/5/7427237/ [dostęp 09.01.2024]
[3] ISW analyses Ukrainian Commander-in-Chief’s essay on war in Ukraine, Ukrainska Pravda, 05.11.2023, https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/11/5/7427237/ [dostęp 09.01.2024]
[4] Konflikt na linii Zełeński-Załużny. “Prezydent omija szefa sztabu”, Defence 24, 04.12.2023https://defence24.pl/wojna-na-ukrainie-raport-specjalny-defence24/konflikt-na-linii-zelenski-zaluzny-prezydent-omija-szefa-sztabu [dostęp 09.01.2024]
[5] Russian offensive campaign assessment, November 4, 2023, Institute for the study of war, 05.11.2023 https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-november-4-2023 [dostęp 09.01.2024]
[6] Ukraina zaostrzy zasady mobilizacji. Wyższe kary, DGP Dziennik Gazeta Prawna, 28.12.2023 https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/swiat/artykuly/9390408,ukraina-zaostrzy-zasady-mobilizacji-wyzsze-kary.html [dostęp 09.01.2024]
[7] Ukraińska mobilizacja. Dlaczego ustawy o mobilizacji oraz o obronie i służbie wojskowej budzą takie kontrowersje?, Portal Obronny, 06.01.2024, https://portalobronny.se.pl/wojna-w-ukrainie/ukrainska-mobilizacja-dlaczego-ustawa-o-mobilizacji-oraz-o-obronie-i-sluzbie-wojskowej-budza-takie-kontrowersje-aa-i8Eh-CVE9-ZCQb.html [dostęp 09.01.2024]
[8] Ukraine considers proposal by army to mobilise another 500,000 for war, Euractiv, 20.12.2023, https://www.euractiv.com/section/global-europe/news/ukraine-considers-proposal-by-army-to-mobilise-another-500000-for-war/ [dostęp 9.01.2024]
[9] Ukraine’s top general criticizes president’s firing of recruitment chiefs-media, Reuters, 18.12.2023, https://www.reuters.com/world/europe/ukraines-top-general-criticizes-presidents-firing-recruitment-chiefs-media-2023-12-18/ [dostęp 9.01.2024]
[10] Ukraińskie media: prezydent Zełenski obawia się popularności Załużnego i pomija go w komunikacji z niektórymi generałami, Polska Agencja Prasowa, 04.12.2023, https://www.pap.pl/aktualnosci/ukrainskie-media-prezydent-zelenski-obawia-sie-popularnosci-zaluznego-i-pomija-go-w [dostęp 9.01.2024]
[11] Ukraina: Sondaż zaufania do liderów. Zełenski dopiero na drugim miejscu, Euractiv, 18.12.2023, https://www.euractiv.pl/section/bezpieczenstwo-i-obrona/news/ukraina-sondaz-zaufania-do-liderow-zelenski-dopiero-na-drugim-miejscu/ [dostęp 9.01.2024]
Comments are closed.